دیوار: دووا فیلمی یەڵماز گۆنەی

لە ڕۆژی لە دایک بوونی یەڵمازدا، ئەم وەرگێرانە پێشکەشە بە خۆشەویستانی ئەم بلیمەتەی سینما

نووسینی: Chris Kutschera
وه‌رگێرانی كارزان كاردۆزی

یەڵماز گۆنەی و تونسیل کورتیز لە کاتی وێنەگرتی فیلمی، دیوار

 
کۆڵانێکی کۆن له‌ گوندێکی پچوک له‌ باکوری پاریس له‌ ناکاودا بووه‌ به‌ پارچه‌یه‌ک له‌ تورکیا. له‌ سه‌ر ده‌رگای سه‌ره‌کیه‌وه‌ نوسراوێک به‌ تورکی ئه‌خوێنرێته‌وه‌ ” به‌ندیخانه‌ی ناوه‌راستی” له‌سه‌روی په‌یکه‌رێکی ‌‌‌‌حه‌زره‌تی مریه‌مه‌وه‌ . نووسین به‌ تورکی له‌ هه‌موو لایه‌ک ده‌بینرێت که‌ باس له‌ گه‌وره‌ی و گرینگی تورکیای موسته‌فا ئه‌تاتورک ئه‌که‌ن وه‌کوو ” دڵخۆشه‌ ئه‌و که‌سه‌ی که‌ ئه‌ڵێت من تورکم”. له‌ناوه‌وه‌ی ئه‌م کۆڵانه‌ دیوار تازه‌ دروست کراوه‌دا حه‌وشه‌ی پچوک پچوک هه‌یه‌ که‌ زیندانه‌کان رۆژانه وه‌رزش ده‌که‌ن ‌له‌ ژێر چاودێری جه‌ندرمه‌کاندا. له‌ سوچێکدا که به‌ه‌ره‌و بینای سه‌ره‌کی ده‌چێت، سه‌یاره‌یه‌کی کادیلاک که‌‌ ره‌قه‌می ئه‌نکه‌ره‌ی پێوه‌یه‌ ورده‌ ورده‌ به‌ ناو کۆمه‌ڵێک ژندا ده‌ڕوات که‌ هه‌موو سه‌ریان داپۆشراوه‌ به‌ سه‌ر پۆشی کۆنی ئه‌نه‌تۆڵی و وه‌ پیاوان که‌ شه‌رواڵی فشیان له‌ به‌ردایه‌.
یه‌ڵماز گۆنای خه‌ریکی وێنه‌گرتنی هاتنی سه‌رۆکی به‌ندیخانه‌که‌یه‌ ، ئه‌کته‌ره‌که‌ له م وێنه‌دا ئه‌کته‌رێکی فه‌ره‌نسیی یه‌ که‌ له‌ وه‌زاره‌تی کلتوری فه‌ره‌نسی ئیش ده‌کات. گۆنای که‌ هه‌میشه‌ ڕووخۆش و ده‌موچاو به‌ پێکه‌نین‌ و قسه‌خۆشه‌ ئێستا ناره‌حه‌تی ئه‌ کیشێت له‌ گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ زیادانه‌دا که‌ به‌شداری له‌ فلیمه‌که‌دا ده‌که‌ن. ” په نجه‌ره‌کان بشکێنن هه‌تاوه‌کوو باڵنده‌کان بتوانن خۆیان ئازاد بکه‌ن” ناوی پێشووی فلیمه‌که‌یه‌ که‌ باس له‌ چیرۆکی خۆپیشاندان و ڕاپه‌ڕینی زیندانیه‌کان ده‌کات. فلیمی پێشوی یه‌ڵماز گۆنه‌ی، “ڕێگا”، باسی هه‌مان بابه‌ت ده‌کرد.

Duvar (Yilmaz Guney, 1983)

منداڵه‌کان له‌ زیندانه‌که‌دا پێشه‌نگی ئه‌م ڕاپه‌رینه‌ده‌که‌ن. یه ڵماز گۆنه‌ی خه‌ریکی ده‌رهێنان و فێرکردنی تازه‌ ئه‌کته‌رێکی خه‌ڵکی ئۆرۆگۆایه‌ که‌ ڕۆڵی یه‌کێک له‌ حه‌ره‌سه‌کانی زیندانه‌که‌ ده‌بینێت. گۆنای پیشانی ده‌دات چۆن ده‌وره‌که‌ی ببینێت کاتێک یه‌کێک له‌ منداڵه‌کان له‌ کێشتخانه‌ی زیندانه‌که‌دا به‌ چاقۆوه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کات. له‌ کۆتای فلیمه‌که‌دا ئه‌م ڕاپه‌رینه‌ کپ ده‌کرێت و کۆتای پێده‌هێنریت له‌ لایه‌ن حه‌ره‌سه‌کانه‌‌وه‌ و وه‌ فلیمه‌که‌ کۆتایدێت به‌ هاتنی کۆمه‌ڵێکی تازه‌ له‌ منداڵان.

Duvar (Yilmaz Guney, 1983)

دروستکردنه‌وه‌ی راستیانه‌ی ژینگه‌ی تایبه‌تی ناو زیندانه‌که‌ کارێکی گرانه‌ به‌ تایبه‌تی به‌ نه‌بونی ئه‌کته‌ری پرۆفیشناڵ و به‌ به‌ کارهێنانی که‌سانی ساده ‌. به‌ڵام گۆنه‌ی ئه‌م که‌موو کورتییه‌ چاره‌سه‌ر ده‌کات به‌ به کارهێنانی ته کنیکی ” ڕیالزیمی ھۆنراویانە “. گۆنه‌ی فلیمه‌که‌ وێنه‌ ده‌گرێت به‌ به‌کارهێنانی سه‌د منداڵ که‌ زۆربه‌یان منداڵی کوردن و دانیشتوی خۆرئاوای به‌رلین و فه‌ره‌نسان. هه‌روه‌ها نزیکه‌ی سه‌د که‌سانی گه‌وره‌ بۆ رۆڵی حه‌ره‌سی زیندانه‌که‌ و زیندانی و که‌س و کاری منداڵه‌کان و که‌سانی تر به‌کار ده‌هێنێت. وه‌ زیاتر له‌ سه‌دان که‌سی ته‌کنیکی و یارمه‌تیده‌رانی له‌گه‌ڵ یه‌ڵماز گۆنای دا له م ناوچه‌ پچوکه‌دا ده ژین.

Duvar (Yilmaz Guney, 1983)

منداڵه‌کان زۆر خۆشحاڵن که‌ به‌شداری له‌ فلیمه‌دا ده‌که‌ن. ” گه‌شتێکی خۆشه‌ بۆ ئه‌م منداڵانه‌ که‌ ناتوانن خه‌ون به‌ ژیانێکی ئاسایانه‌وه‌ ببینن له‌ رۆژئاوای به‌رلین یان پاریس که‌چی ئێستا له‌م فلیمه‌دا بوون به‌ ئه‌ستێره‌.” ئه‌مه‌ ووشه‌ی تونسیل کورتیز که‌ تاکه‌ ئه‌کته‌ری سینه‌ماییه‌ له‌ فلیمه‌که‌دا.  له‌ کاتی ئاسایدا ئه‌م ناوچه‌یه‌ی که‌ فلیمه‌که‌ی لێده‌کرێت قۆتابخانه‌یه‌کی  گووندی یه. ‌ئێستاش له‌ یه‌کێک له‌ دیواره‌کاندا ئه‌توانین یاسای خوێندن بخوێنینه‌وه‌ که‌ منداڵه‌ قوتابیه‌کان له‌وه‌وپێش نووسیویانه‌ ” قه‌ده غه‌یه‌ له‌ کاتی خوێندن دا خه‌ون ببینن”

Duvar (Yilmaz Guney, 1983)

یه‌ڵماز گۆنای کۆمه‌ڵێکی زۆر هه‌وڵی یارمه‌تی به‌رهه‌مهێنانی له‌ چه‌ندان گه‌وره‌ به‌رهه‌مه هێنه‌رانی جیهانی ره‌تکرده‌وه‌ که‌ ده‌یانویست فیلمی له‌گه‌ڵدا درووست بکه‌ن. گۆنای ده‌یویست خۆی ده‌ستێکی سه‌ربه‌خۆی هه بێت له‌ فلیمه‌کانی دا. به‌ڵام ئه‌و به‌رهه‌مهێنه‌ره‌ی بۆئه‌م فلیمه‌ی هه‌لبژێردرا به‌پێچه‌وانه‌وه‌  شێوازێکی زۆر توندی بۆ ئیش کردن دانابوو. ئه‌م چاووپێکه‌وتنه شتێکی زۆر ده‌گمه‌ن بوو:

Yilmaz Guney at Cannes

پ: ئه‌گه‌ر سه‌یری فلیمه‌ کۆنه‌کانت بکه‌ین یان ئه‌گه‌ر بگه‌ڕینه‌وه‌ بۆ سه‌ر فلیمه‌کانی پێشووت، چۆن فیلمی “مێگەل” له‌گه‌ڵ فیلمی “ڕێگا” هه‌ڵئه سه‌نگێنیت؟
گۆنای:  له‌ ماوه‌ی هه‌موو ژیانم دا وه‌کوو دروستکه‌رێک هه‌وڵمداوه‌ ڕێگای ناڕاسته‌‌وخۆ به‌کاربهێنم بۆ ده‌ربرینی بڕواکانم، به‌ڵام تا ئێستا هه‌ستئه‌که‌م فلیمه‌کانم نه‌یانتوانیوه‌ به‌و شێوه‌یه‌ی ویستومه‌ هه‌سته‌کانم ده‌رببڕن، چی له‌ ڕووی شێوازه‌وه‌ یان له‌ ڕووی بیره‌وه‌. ڕێکه‌وتنێکم له‌ نێوان بڕواکانم دا دروستکردوه‌‌ له‌م فلیمانه‌دا. فیلمی  “مێگەل” له‌ راستیدا مێژووی گه‌لی کورده‌، به‌ڵام من ته‌نانه‌ت نه‌متوانی زمانی کوردی له‌م فیلمه‌دا به‌کاربهێنم، ئه‌گه‌ر زمانی کوردیم به‌کاربهێنایه‌، هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌شداریان له‌م فیلمه‌دا کردبوو ده‌خرانه‌ زیندانه‌وه‌. له‌ فیلمی “ڕێگا” دا، گرنگی دراوه‌ به‌ دیاربه‌کرو ئورفه‌و سیریت. هه‌وڵم دا که‌ ژینگه‌یه‌کی کوردی دروست بکه‌م له‌ ڕێگای به‌ کارهێنانی مۆسیقاوه‌. گه‌رچی فیلمه‌که‌ له‌ ئه‌وروپا دۆبلاژ کرا، به‌ڵام هێشتا نه‌متوانی هه‌مووی بکه‌م به‌ کوردی.

پ: که‌ی زانیت که‌ تۆ کوردیت؟
گۆنای: من کوردێکم که‌ ورده‌ ورده‌ بووم به‌ کورد. دایکم کورد بوو وه‌ باوکم کوردێکی زازا. هه‌موو ته‌مه‌نی منداڵیم به‌ کوردی و زازا له‌ ماڵه‌وه‌ قسه‌م ده‌کرد. هه‌تا ته‌مه‌نی پازده‌ ساڵی ته‌نها به‌ زمانی کوردی ده‌دوام، به‌ڵام له‌ دوای ئه‌وه‌وه‌ له‌ خێزانه‌که‌م پچرام. له‌ وکاتانه‌دا زۆر گوێم له‌م ووتارانه‌ ده‌بوو ” کورد بونی نیه‌و زمانی کوردیش نییه‌”، به‌ڵام من گوێم له‌ خه‌ڵکی بوو به‌ کوردی قسه‌یان ده‌کردو گۆرانیان به‌کوردی ده‌وت. ده‌مبینی که‌ کورده‌کان له‌ ژێر بارێکی سه‌خت و ناره‌حه‌تدا ده‌ژیان. باوکم خه‌ڵکی ناوچه‌ی سیفریک بوو، بۆ یه‌که‌م جار سیفریکم له‌ ته‌مه‌نی شازده‌ ساڵیدا بینی. له‌و کاته‌دا به‌راستی بۆمده‌رکه‌وت که‌ من کێم. له‌وێ هه‌ستم به‌ ئازاری ئه‌م خێزانه‌ ئاواره‌یه‌ کرد. باوکم پێی ووتم ” تۆ له‌ ڕه‌گی خۆت هه‌ڵکه‌ندراوی”، له‌ ته‌مه‌نی 34 ساڵی دا توانیم بچم ناوچه‌ی وڵاتی دایکم ببینم، ناوچه‌ی موچ و خێڵی جیبران، فیلمی “مێگەل” چیرۆکی ئه‌م خێڵه‌یه‌ و ئه‌وه‌ی به‌سه‌ریاندا هاتووه‌.

پ: له‌ به‌رئه‌وه‌ی که‌ زۆربه‌ی کاره‌کته‌ری فیلمه‌کانت کوردن وسه‌رچاوه‌ی چیرۆکی فیلمه‌کانت کوردستانه‌، چۆن ئه‌توانیت له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌که‌ت فیلم بکه‌یت؟
گۆنای: لێره‌ ئێمه‌ ڕووبه‌ڕووی کۆمه‌ڵێک ناره‌حه‌تی و که‌مووکورتی بووینه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌: ته‌نها یه‌ک ئه‌کته‌ری پرۆفیشاڵمان هه‌یه‌،  تونسیل کورتیز  که‌ رۆڵی باوکه‌که‌ده‌بینێت له‌ فیلمی “مێگه‌ل” دا. هه‌موو ئه‌کته‌ره‌کانی تر خه‌ڵکی ئاساین که‌ زۆربه‌ی زۆریان هه‌رگیز ده‌وریان له‌ فیلم دا نه‌بینیوه‌. به‌هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌مئه‌توانی ئه‌کته‌ری پرۆفیشیناڵ له‌ تورکیاووه‌ بێنم، وه‌ ئه‌وانه‌ی که‌له‌ئه‌وروپاشن به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ناوێرن ئیش له‌گه‌ڵ مندابکه‌ن و ته‌نانه‌ت نایانه‌وێت قسه‌شم له‌گه‌ڵدا بکه‌ن.

پ: ئه‌کته‌ری تورکی نایانه‌وێت ئیش له‌گه‌ڵ ده‌رهێنه‌ریک بکه‌ن که‌ خه‌ڵاتی  “پاڵم دۆر” ی له‌ فیستیفاڵی  کان بردۆته‌وه‌؟
گۆنای:  ئه‌وکه‌سانه‌ی که‌گۆرانی شۆرشگێرانه‌ ئه‌ڵێن له‌ کاتانێکدا که‌ هه‌موو شتێک ئاسای و بێده‌نگه‌ هه مان که‌سانن که‌ خۆیان له‌پشت ده‌رگاوه‌ ده‌شارنه‌وه‌ که‌ بار شێواوه‌. ته‌نها یه‌ک وێنه‌گری تورکیم له‌گه‌ڵه‌، ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ بوواری ته‌کنیکییه‌وه‌ یارمه‌تیم ده‌ده‌ن زۆر له‌وبواره‌دا شاره‌زانین. چیرۆکی سه‌ره‌کی فیلمه‌که‌م باس له‌ زیندان ده‌کات، باس له‌ تاریکی و دڵته‌نگی و هه‌موو ئه‌وشتانه‌ ده‌کات که‌ وێنه‌گرتنی زۆری سروشتی و ده‌ره‌وه‌ی ناوێت.

بۆچی زیندانت هه‌ڵبژارد؟

پ: بۆچی زیندانت هه‌ڵبژارد؟
گۆنای: له‌به‌ر دوو هۆ: یه‌که‌میان، زیندان بابه‌تێکه‌ که‌ زۆر له‌ رودانی ئێستای تورکیاوه‌ نزیکه‌ وه‌ دووهه‌میان، له‌م کاته‌دا به‌ته‌واوی ئاماده‌ نیم له‌ ئه‌وروپا فیلم ده‌ربکه‌م.

پ: کوردستان چی گرینگیه‌کی ده‌بیت له‌ فلیمه‌کانی داهاتوتدا؟
گۆنای: کێشه‌ی کورد کێشه‌یه‌کی زۆر قورسه‌. له‌ داهاتوودا حه‌زده‌که‌م فیلمێک له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌ربکه‌م که‌ باس له‌ شۆرشی میله‌تێک ده‌کات بۆ له ‌دایکبوون و زیندوبو‌نه‌وه‌ی. له‌م کاته‌دا ئه‌وه‌ کارێکی زۆر ناره‌حه‌ته‌، ئه‌بێت باس له‌چیرۆکی میله‌تی کورد بکه‌م که‌چۆن جیابوونه‌ته‌وه‌ و چۆن ئه‌م هه‌موو هه‌ست و بڕوا جیاوازانه‌ په‌یدابوون. مێژوو ته‌نها چیرۆکی سه‌رکه‌وتن نییه‌ ، به‌ڵکوو چیرۆکی شکستهێنان و هه‌ڵه‌ و فێڵکردنیشه‌.

پ: تۆ باسی ئه‌و گرفته‌ ته‌کنیکیانه‌ت کرد که‌ روی ده‌بیه‌وه کاتێک له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات فیلم ده‌که‌یت. چۆن ئێستا ده‌توانیت فیلم بکه‌یت که‌ تۆ له‌ره‌گی خۆت له‌ تورکیا پچراویت؟ تۆ باس له‌‌ خه‌ڵک و سروشتی وڵاته‌که‌ی خۆت ئه‌که‌یت به‌ ڵام فیلمه‌کانت له‌ لایه‌ن که‌سانی ووڵاته‌که‌ته‌وه‌ نابینرێن، چۆن ئه‌م گرفته‌ چاره‌سه‌ر ده‌که‌یت؟ ئایا به‌نیازی له‌ ده‌ره‌وه‌ بژیت؟ لێره‌ دابنیشیت؟
گۆنای: به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین که‌ ڕێگایه‌ک بدۆزینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م فیلمه‌ پیشانی خه‌ڵکی خۆمان بده‌ین، به‌ڵام من ناتوانم پێتبڵێم چۆن. ده‌رباره‌ی پرسیاری دووه‌مت، له‌ دوای ئه‌م فیلمه‌ که‌ده‌رباره‌ی زیندانه‌، نامه‌وێت فیلمێکی تر ده‌رباره‌ی کوردستان ده‌ربکه‌م له‌ ژێر بارێکی نائاسایی و دوور له‌ راستیانه‌وه‌.

پ: که‌واته‌ مانه‌وه‌ت له‌ فه‌ره‌نسادا وه‌ستانێکی پچوکه‌ له‌ به‌رده‌وامبوونی داره‌کاندا؟
گۆنای: من له‌ فه‌ره‌نسادا ده‌مێنمه‌وه‌ له‌ ژێر بارێکی تایبه‌تیدا بۆ وینه‌گرتنی ئه‌م فیلمه‌. ڕێگام پێدراوه‌ که‌ لێره‌ بمێنمه‌وه‌ له‌ فه‌ره‌نسا تا فیلمه‌که‌ پیشان ده‌ده‌م، دوای ئه‌وه‌ نازانم. نامه‌وێت ئێستا باس له‌ داهاتوو بکه‌م.

Advertisements

About Karzan Kardozi

Just another cinephile writing about Life and nothing more......
This entry was posted in Kurdish - نووسینی کوردی and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s